Naar hoofdcontent

MS & HSCT

Ocrevus werkt niet meer — wat nu?

Ocrevus (ocrelizumab) is een van de meest effectieve DMT's voor RRMS en PPMS — maar 15–30% van de patiënten toont doorbraakactiviteit in jaar 2–3, en een deel krijgt na verloop van tijd te maken met accumulerende bijwerkingen. De vraag "wat als het niet meer werkt?" is de meest concrete vraag die MS-patiënten in deze fase stellen. Hier is een eerlijk overzicht van de volgende stappen — inclusief wanneer HSCT als optie serieus in beeld komt.

Ocrevus — wat het doet en voor wie het bedoeld is

Ocrelizumab (Ocrevus, Roche) is een gehumaniseerd anti-CD20 monoklonaal antilichaam dat B-cellen depleteert die betrokken zijn bij de MS-pathogenese. Toegediend als IV-infusies elke zes maanden. In de pivotale OPERA I/II-trials reduceerde ocrelizumab de jaarlijkse relapsscore (ARR) met 45–47% ten opzichte van interferon-beta; NEDA-percentages (No Evidence of Disease Activity — geen nieuwe relapsen, geen nieuwe MRI-laesies, geen invaliditeitsprogressie) van ≈47–48% in de kerntrial, met 78,7% van patiënten vrij van 24-weken bevestigde invaliditeitsprogessie na negen jaar.[1]

In de Nederlandse praktijk is ocrelizumab de backbone hoog-werkzame therapie geworden voor zowel RRMS als PPMS. Maar de negen-jaars data laten ook zien dat meer dan de helft van de patiënten uiteindelijk NEDA-3 verbreekt — wat betekent dat voor een substantiële groep de ziekte op termijn niet volledig onder controle blijft.[1]

Ervaringen van MS-patiënten — wat werkt en wat valt tegen

Op Nederlandse MS-patiëntenforums (ms.nl, mijnmedicijn.nl, msforum.eu) zijn de ervaringen met ocrelizumab gemengd positief. Wat patiënten melden:

  • Effectiviteit — Veel patiënten beschrijven jaren zonder nieuwe relapsen en stabiele MRI's. "De eerste keer dat ik na jaren geen nieuwe plekken had op de scan" is een veelgehoord positief ankerpunt.
  • Infusiedag — Lange infusiedag (4–5 uur inclusief premedicatie), vermoeidheid en malaise in de dagen erna. "De week na het infuus ben ik een wrak" is een terugkerende beschrijving in Nederlandse patiëntengesprekken.[2]
  • Infecties — Recidiverende bovenste luchtweginfecties, vaker ziek, langzamer herstel van infecties door dalende immunoglobulines bij langdurig gebruik. Sommigen beschrijven dat ze "nooit echt herstellen" tussen verkoudheden.
  • Doorbraak — Patiënten die jarenlang stabiel waren en dan een relaps of nieuwe laesies zien, beschrijven de schok als bijzonder hard — "ik dacht dat het klaar was." Die schok is begrijpelijk. Het is ook de trigger voor de meeste serieuze gesprekken over een volgende stap.

Bijwerkingen van Ocrevus — kort- en langetermijn

De bijwerkingen zijn deels direct (infusiereactie) en deels cumulatief met de behandelingsduur.

Ocrelizumab bijwerkingen. Bron: Block I §I.3; OPERA I/II + 9-jaars extensiedata; ms.nl patiëntgesprekken. Bijgewerkt 2026-05-18.
Bijwerking Frequentie/ernst Tijdlijn Klinische consequentie
Infusiereacties Meest frequent: vermoeidheid, hoofdpijn, rillingen, misselijkheid; ernstig zeldzaam Acuut tijdens/na infusie; nemen af bij latere infusies Premedicatie (steroïden, antihistaminica) standaard protocol
Respiratoire infecties Verhoogd risico, met name bovenste luchtwegen, COVID-19, gordelroos[1] Aanhoudend, neemt toe bij langdurig gebruik Infectieprofylaxe bij laag IgG; gordelroesvaccinatie aanbevolen voor aanvang
Hypogammaglobulinemie (IgG/IgM daling) IgM-daling treedt vroeg op; IgG-daling bij langdurig gebruik, klinisch relevant bij klein deel[1] Progressief, cumulatief Bij ernstige hypogammaglobulinemie overweging van immunoglobulinevervanging of stoppen
Post-infusie vermoeidheid Vaak gemeld in NL-patiëntgesprekken; niet prominent in trial-data Dagen tot weken na infusie Vermindert kwaliteit van leven rondom infusiemomenten
Kankersurveillance Klein signaal in langetermijndata; niet statistisch significant per 9-jaars extensie Langetermijn, jaren follow-up Periodieke monitoring; geen actieve maatregel bij afwezigheid van signalen

Wat betekent "Ocrevus werkt niet meer" eigenlijk?

"Werkt niet meer" is geen eenduidige medische term. Neurologen spreken van therapeutisch falen bij ocrelizumab wanneer er doorbraakactiviteit optreedt ondanks adequate B-celdepletie — dat wil zeggen dat de CD19-cellen aantoonbaar gedepleteerd zijn, maar de ziekte toch actief blijft. In de praktijk gaat het om:

  • Nieuwe relapsen (met name met onvolledig herstel), voorbij de eerste 6 maanden van de behandeling
  • Nieuwe of vergrote T2-laesies of Gd-enhancing laesies op MRI, ook zonder klinische relaps
  • Aangehouden EDSS-progressie (Expanded Disability Status Scale — maat voor neurologische beperking, schaal 0–10) niet toe te schrijven aan pseudo-relapsen of comorbiditeiten

Geïsoleerde minimale MRI-verandering zonder klinische gebeurtenissen leidt doorgaans tot nauwere monitoring, niet direct tot een switch. Eén nieuwe kleine laesie is iets anders dan een relaps met nieuwe laesies — je neuroloog beoordeelt dit in context.

Patiënten en neurologen proberen soms dosering­spacing of overstap naar ander anti-CD20 of cladribine bij accumulerende langetermijnimmuunsuppressierisico's. Voor sommigen is dit kruispunt — "zelfs Ocrevus houdt het niet" — de plek waar HSCT het gesprek binnenkomt.

— Block I §I.3 — faalpatroon ocrelizumab

Veel voorkomende vervolgstappen na Ocrevus-falen

Wij beschrijven informatie — geen persoonlijk behandeladvies. De keuze is aan jou en je neuroloog. Dit zijn de opties die in de praktijk besproken worden:

Switch naar een ander anti-CD20: Kesimpta (ofatumumab)

Ofatumumab (Kesimpta) is een volledig humaan anti-CD20 monoklonaal als maandelijkse zelf-injectie thuis. Het mechanisme is vergelijkbaar met ocrelizumab — B-celdepletie. Als ocrelizumab faalt door doorbraakactiviteit, is een switch naar een ander anti-CD20 mechanistisch minder logisch dan een switch naar een ander werkingsmechanisme. Een switch naar Kesimpta is meer zinvol voor tolerantie-redenen (thuis toedienen, andere bijwerkingenlast) dan voor therapeutisch falen.[3]

Cladribine (Mavenclad)

Cladribine-tabletten werken via gepulseerde lymfocytdepletie — twee korte orale kuren in jaar 1 en 2. Ze worden soms overwogen na anti-CD20-falen als een immuunreconstitutie-achtige benadering die HSCT kan uitstellen. Bijwerkingen omvatten ernstige lymfopenie, herpes zoster, maligniteitsrisico en strikte anticonceptievereisten. Na voltooiing van de twee kuren is herbehandeling beperkt — opties na cladribine-falen zijn relatief eindig.[4]

HSCT als volgende serieuze optie

Voor patiënten met actieve RRMS die doorbraakactiviteit vertonen op ocrelizumab, is HSCT de optie met de sterkste evidence-basis als volgende stap — als aan de criteria wordt voldaan. Een observationele vergelijking (Muraro et al., Ann Neurol 2025) toonde lagere relapsen en minder invaliditeitsprogessie over ≈5 jaar ten gunste van aHSCT ten opzichte van ocrelizumab en alemtuzumab.[5]

Wanneer komt HSCT in beeld?

De ECTRIMS/EBMT-consensus 2024 stelt: "aHSCT should be considered as escalation therapy in highly active relapsing MS after failure of at least one high-efficacy DMT." De ZiN-criteria in Nederland sluiten daarbij aan: falen van minstens één hoog-werkzame DMT is een vereiste voor vergoeding.[6]

Ocrelizumab telt als hoog-werkzame DMT. Bij duidelijke doorbraakactiviteit op ocrelizumab — met het juiste profiel (actieve RRMS, EDSS 2–6, leeftijd <45–50 jaar) — is het gesprek over HSCT logisch en gerechtvaardigd.

De buitenland-route bij gefaald NL-systeem staat beschreven op /ms-hsct/waarom-nl-niet-mexico-wel/. Kliniek-opties staan op /klinieken/.

Ocrevus-specifieke nuances bij een switch

B-celdepletie-duur en washout

B-cellen herstellen na staken van ocrelizumab, maar de tijdlijn is variabel — de helft van de patiënten heeft binnen 6 maanden B-celherstel, anderen langer. Dit heeft implicaties voor: vaccinatieschema's (levend-vaccins zijn gecontra-indiceerd bij actieve B-celdepletie), zwangerschapsplanning, en de timing van een volgende behandelstart.[2]

Vaccinaties — gordelroes in het bijzonder

Gordelroesvaccinatie (Shingrix, niet-levend) wordt sterk aanbevolen voor alle ocrelizumab-gebruikers, bij voorkeur vóór aanvang van de behandeling. Bij actieve behandeling is de immuunrespons op vaccinaties gedemperd — het vaccin kan worden gegeven, maar de bescherming kan lager uitvallen. Bespreken bij je neuroloog.

Ocrevus en zwangerschap

Ocrelizumab passeert de placenta en kan de neonatale B-celrespons beïnvloeden. Zwangerschapsplanning bij ocrelizumab-gebruik vereist een gestructureerd overleg met je neuroloog over timing van de laatste infusie en de afweging tussen MS-activiteit en neonatale risico's. Er zijn geen gestandaardiseerde NL-richtlijnen die we hier kunnen citeren; dit is puur een gesprek voor jou en je behandelaar.

Veelgestelde vragen

Wat betekent het als ocrelizumab niet meer werkt?

Therapeutisch falen = doorbraakactiviteit ondanks adequate B-celdepletie: nieuwe relapsen, nieuwe MRI-laesies, of EDSS-progressie. Geïsoleerde minimale MRI-verandering leidt tot nauwere monitoring, niet meteen tot een switch. Je neuroloog beoordeelt dit in context.[1]

Wat zijn de bijwerkingen van Ocrevus op lange termijn?

Recidiverende infecties, progressieve daling van immunoglobulines (IgG/IgM), infusiereacties, post-infusie vermoeidheid. Cumulatief bij langdurig gebruik. Kankersurveillance loopt nog.[1][2]

Wanneer wordt HSCT een serieuze optie na Ocrevus?

Bij doorbraakactiviteit op ocrelizumab met actieve RRMS, EDSS 2–6, leeftijd <45–50 jaar. De ZiN-criteria vereisen falen van ≥1 hoog-werkzame DMT — ocrelizumab telt. Lees /ms-hsct/in-aanmerking-komen/.[6]

Wat is het verschil tussen HSCT en Ocrevus?

Ocrevus = aanhoudende B-celdepletie elke 6 maanden, levenslange behandeling. aHSCT = eenmalige immuunsysteemreset via chemotherapie. Een observationele vergelijking toonde lagere relapsen en minder invaliditeitsprogessie ten gunste van aHSCT over ≈5 jaar.[5]

Kan ik van Ocrevus naar Kesimpta overstappen?

Bij therapeutisch falen (doorbraakactiviteit) is een switch naar ofatumumab mechanistisch minder logisch — beide middelen werken via B-celdepletie. Een switch naar Kesimpta is eerder zinvol voor tolerantie of leefstijlredenen dan voor doorbraakactiviteit.[3]

Hoe lang persisteren Ocrevus-antilichamen na de laatste infusie?

B-celherstel is variabel — de helft van de patiënten heeft herstel binnen 6 maanden. Dit heeft implicaties voor zwangerschapsplanning, vaccinatieschema's en timing van een nieuwe behandelstart. Bespreek dit met je neuroloog.[2]

Ocrevus en zwangerschap — kan ik stoppen?

Zwangerschapsplanning bij ocrelizumab vereist een specifiek gesprek met je neuroloog over timing van de laatste infusie, washout-periode, en de afweging tussen MS-activiteit en neonatale B-celdepletie. Wij geven hier geen specifiek advies.

Ocrevus bijwerkingen vermoeidheid — is dit normaal?

Post-infusie vermoeidheid van dagen tot weken is een van de meest gerapporteerde klachten op Nederlandse MS-patiëntenforums, ook al is het niet prominent in trial-data. Documenteer het en bespreek het bij je volgende neurologenafspraak.[2]

Bronnen

  1. OPERA I/II + 9-jaars langetermijn ocrelizumab-extensiedata. Neurology 2023. https://www.neurology.org/doi/10.1212/WNL.0000000000210142 — ook: Block I §I.3 ocrelizumab faalpatroon en bijwerkingen.
  2. ms.nl: Ocrevus (ocrelizumab) patiëntgesprekken + bijwerkingen. https://www.ms.nl/gesprekken/medicatie-en-bijwerkingen/9b5801f0-6b50-4363-b9b2-233a7ce71c5d — ook: PMC Five years of ocrelizumab. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7682822/
  3. Efficacy and safety of four-year ofatumumab treatment in RRMS. PMC 2023. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10580679/
  4. Mavenclad sustained disease control + lymfopenie/maligniteitsrisico. ACNR. https://acnr.co.uk/mavenclad-cladribine-tablets-demonstrates-sustained-disease-control-over-4-years/ — ook: Health Canada regulatory summary. https://dhpp.hpfb-dgpsa.ca/review-documents/resource/RDS00329
  5. Muraro PA et al. Effectiveness of aHSCT versus Alemtuzumab and Ocrelizumab in Relapsing MS. Ann Neurol 2025. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12278282/
  6. ECTRIMS/EBMT Consensus Statement on aHSCT for MS and NMOSD. Nature Reviews Neurology 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39814869/ — ook: Zorginstituut Nederland, standpunt aHSCT 2022. https://www.zorginstituutnederland.nl/actueel/nieuws/2022/12/14/stamceltransplantatie-voor-specifieke-groep-ms-patienten-in-basispakket

Lees verder