Naar hoofdcontent

In aanmerking komen voor HSCT bij MS

Door de redactie van stamcelbehandeling.nl · Bijgewerkt mei 2026

Nederland, België en de internationale ECTRIMS-richtlijn hanteren elk verschillende criteria voor wie in aanmerking komt voor autologe hematopoïetische stamceltransplantatie (aHSCT) bij MS. Wie in Nederland wordt afgewezen, kan in België nog worden behandeld — en wie ook daar buiten de criteria valt, zit in de werkelijke spagaat: buitenlandse klinieken met andere selectieprofielen en behandelkosten van €57.000–€70.000 volledig voor eigen rekening.

Drie kaders naast elkaar

De tabel hieronder geeft de criteria per kader zij aan zij. Toelichting per criterium volgt in de secties daarna.

Eligibiliteitscriteria voor aHSCT bij MS. NL: ZiN-standpunt december 2022 incl. bijlagenverruiming maart 2026. BE: nationaal consensusprotocol (Acta Neurol Belgica 2018 + updates). Internationaal: ECTRIMS/EAN-richtlijn 2023.
Criterium Nederland (ZiN) België (consensus) Internationaal (ECTRIMS)
Subtype Uitsluitend RRMS. PPMS en SPMS uitgesloten. RRMS + actieve progressieve MS (PPMS/SPMS met inflammatie <5 jaar progressie). Primair RRMS; overweeg bij agressieve progressieve MS mét inflammatie.
Leeftijd 18–55 jaar 18–60 jaar Geen harde grens; voorkeur voor jonger profiel met lage cumulatieve invaliditeit.
Ziekteduur <10 jaar ≤15 jaar Geen harde grens; kortere ziekteduur geeft betere uitkomstverwachting.
EDSS 3,0–6,5 Verruimd naar ook <3 bij radiologisch actieve ziekte (bijlage maart 2026) ≤6,5 Uitzonderingen bij fulminant beloop Voorkeur voor lage cumulatieve invaliditeit; geen harde bovengrens.
DMT-voorgeschiedenis Falen van minstens één hoog-werkzame tweedelijns DMT (≥6 maanden). Doorbraak op cladribine → uitsluitend naar anti-CD20. Falen van minstens één "highly effective" DMT (alemtuzumab, mitoxantron, natalizumab, rituximab, ocrelizumab) met nog actieve MRI + klinische relapse na ≥6 maanden. Falen van minstens één hoog-werkzame DMT; twee DMT-pogingen is aanbevolen maar niet verplicht bij zeer actief profiel.
Uitvoerende centra Uitsluitend Amsterdam UMC en St. Antonius Nieuwegein. Centrale landelijke indicatiecommissie beslist. UZ Leuven, UZ Gent, UZ Brussel, UZA Antwerpen, CHU Liège. Lokaal MDO (multidisciplinair overleg); twijfelgevallen naar nationale werkgroep. JACIE/EBMT-geaccrediteerd centrum; geen landelijke beperking.
Volume per jaar ~10–20 ZiN/NVN-schatting Niet gepubliceerd; UZ Leuven rapporteert ~60 autologe SCT's/jaar (alle indicaties). Nvt — richtlijn, geen capaciteitscijfer.
Vergoeding Basispakket Zvw bij voldoen aan alle criteria. Buitenlandse HSCT niet vergoed. RIZIV vergoedt transplantatie + medicatie via ziekenhuisnomenclatuur in JACIE-centra. Commerciële HSCT Mexico = volledig eigen rekening. Nvt — richtlijn geeft geen vergoedingsadvies per land.

De Nederlandse route

Zorginstituut Nederland nam aHSCT in december 2022 op in het basispakket. De criteria zijn smal — naar schatting voldoen nationaal slechts 10–20 patiënten per jaar aan alle voorwaarden. Patiëntenorganisaties signaleren dat het traject naar de indicatiecommissie "tamelijk gecompliceerd" is en dat de strenge criteria ertoe leiden dat veel mensen ondanks pakketopname geen toegang krijgen.

De route in stappen:

  1. Bestaande MS-neuroloog stelt vast dat je in aanmerking kunt komen (RRMS, DMT-falen, EDSS-range, ziekteduur). Verwijzing naar Amsterdam UMC of St. Antonius.
  2. Dossier ingediend bij de landelijke indicatiecommissie (neurologen, hematologen, neuroradiologen). Commissie beoordeelt of aan alle criteria is voldaan.
  3. Bij goedkeuring: behandeling gepland in Amsterdam UMC of St. Antonius. Kosten vergoed via basiszorgverzekering. Wachttijd: naar schatting maanden.
  4. Bij afwijzing: geen aanvullend recht op vergoeding, ook niet bij behandeling in het buitenland. MS.nl is expliciet: buitenlandse aHSCT wordt niet door de Nederlandse zorgverzekering vergoed.

De Belgische route

België heeft geen apart RIZIV-standpunt specifiek voor MS-HSCT zoals Nederland dat heeft. Het loopt via het nationaal consensusprotocol dat neurologen en hematologen in 2018 samen opstelden — in lijn met EBMT-richtlijnen — en sindsdien actueel wordt gehouden. RIZIV financiert via bestaande transplantatie- en medicatienomenclatuur wanneer de ingreep in een JACIE-geaccrediteerd centrum plaatsvindt.

Belgische centra met HSCT voor MS:

Centrum Neurologie Hematologie
UZ Leuven Prof. B. Dubois Prof. D. Dierickx
UZ Gent Prof. G. Laureys Prof. T. Kerre
UZ Brussel Dr. M. D'Haeseleer Dr. A. De Becker
UZA Antwerpen Prof. B. Willekens Dr. A. Van de Velde
CHU Liège Prof. D. Dive Prof. Y. Beguin

Belgische patiënten die HSCT overwegen in Mexico of een ander niet-EU-land: commerciële behandeling valt buiten de EU-richtlijn 2011/24/EU en buiten het RIZIV-kader. In de praktijk volledig eigen rekening, net als bij Nederlandse patiënten.

De internationale ECTRIMS/EAN-richtlijn

De ECTRIMS/EAN-richtlijn (2023) positioneert aHSCT als een gelijkwaardige optie naast de effectiefste DMT's bij goed geselecteerde patiënten met zeer actieve RRMS. De richtlijn stelt geen harde leeftijdsgrenzen of ziekteduurlimieten, maar beveelt aHSCT aan als:

  • de patiënt jong is en nog weinig cumulatieve invaliditeit heeft opgebouwd;
  • de ziekte kort loopt (bij voorkeur <10 jaar) met hoge MRI-activiteit;
  • minstens één hoog-werkzame DMT heeft gefaald — twee pogingen is aanbevolen maar niet absoluut verplicht bij een zeer actief profiel;
  • de behandeling plaatsvindt in een JACIE/EBMT-geaccrediteerd centrum met adequate ervaring en follow-upprotocollen.

Het verschil met de Nederlandse en Belgische criteria is niet inhoudelijk maar procedureel: ECTRIMS geeft geen vergoedings- of capaciteitsadvies per land. De richtlijn beschrijft de medische indicatie; nationale stelsels bepalen de vergoeding en toegangsroute.

"aHSCT is een bewezen effectieve behandeling voor geselecteerde patiënten met actieve RRMS — het bewijs is vergelijkbaar met of beter dan de meest werkzame DMT's. De vraag is niet of het werkt, maar wie het meest baat heeft."

Als je buiten de officiële criteria valt

Wie door de Nederlandse indicatiecommissie of het Belgische MDO wordt afgewezen, heeft in principe drie opties:

1. Herevaluatie na ziekteprogresse

Als jouw EDSS stijgt, je MRI meer activiteit vertoont of je een nieuwe relapse hebt ondanks DMT-switch, kun je het dossier opnieuw aanbieden aan de indicatiecommissie. Criteria zijn niet statisch — je situatie kan veranderen.

2. Klinische studie

Het STAM-NL-onderzoek (Amsterdam UMC + St. Antonius) volgt Nederlanders die HSCT in het buitenland ondergingen. Deelname aan een klinische studie kan soms een route bieden naar behandeling met gedeeltelijke vergoeding. Zoek op ClinicalTrials.gov op "HSCT multiple sclerosis Netherlands".

3. Buitenlandse kliniek — volledig eigen rekening

Klinieken als Clinica Ruiz (Puebla, Mexico) en centra in Spanje en Rusland hanteren andere, soms ruimere criteria. Behandeling valt buiten iedere vergoeding. All-in kosten: €57.500–€70.000 afhankelijk van het scenario. Zie kosten HSCT Mexico voor een complete breakdown.

Veelgestelde vragen

Wie komt in aanmerking voor HSCT bij MS in Nederland?

RRMS, leeftijd 18–55 jaar, aanhoudende ziekteactiviteit ondanks ≥6 maanden hoog-werkzame tweedelijns DMT, EDSS globaal 3–6,5 (verruimd naar ook <3 bij radiologisch actieve ziekte), ziekteduur <10 jaar. Behandeling via Amsterdam UMC of St. Antonius na beoordeling door de landelijke indicatiecommissie. Circa 10–20 patiënten/jaar nationaal.

Wat is het verschil tussen de Nederlandse en Belgische HSCT-criteria?

België: leeftijd tot 60 jaar (NL: 55), ziekteduur tot 15 jaar (NL: 10), expliciete criteria voor actieve progressieve MS. Besluitvorming lokaal (MDO) in plaats van één centrale commissie. Meerdere centra ipv twee.

Welke klinieken in België voeren HSCT uit voor MS?

UZ Leuven, UZ Gent, UZ Brussel, UZA Antwerpen en CHU Liège. Alle JACIE-geaccrediteerd. Verwijzing via eigen neuroloog.

Wat zijn de ECTRIMS-criteria voor HSCT bij MS?

De ECTRIMS/EAN 2023-richtlijn stelt geen harde leeftijdsgrenzen maar beveelt aHSCT aan bij jonge patiënten met actieve RRMS die falen op een hoog-werkzame DMT, behandeld in een JACIE/EBMT-geaccrediteerd centrum. De richtlijn beschouwt aHSCT als vergelijkbaar effectief met de beste DMT's bij goed geselecteerde patiënten.

Kan ik HSCT aanvragen via mijn huisarts?

Nee. Het traject loopt altijd via een MS-neuroloog die je doorverwijst naar een geaccrediteerd centrum of de landelijke indicatiecommissie.

Wat als ik niet in aanmerking kom via de officiële route?

Drie opties: herevaluatie bij ziekteprogresse, deelname aan klinische studie, of buitenlandse kliniek volledig eigen rekening (Clinica Ruiz Puebla, centra in Spanje; Rusland is sinds februari 2022 via reguliere route EU-sanctie-geblokkeerd — zie Pirogov-review). All-in €57.500–€70.000. Zie kosten HSCT Mexico.

Telt eerder gebruik van natalizumab mee als DMT-falen?

Ja — natalizumab is een hoog-werkzame tweedelijns DMT. Ziekteactiviteit ondanks ≥6 maanden natalizumab kan in principe voldoen aan het ZiN-criterium voor DMT-falen. Beoordeling is aan de landelijke indicatiecommissie.

Bronnen

  1. 1. Zorginstituut Nederland. Standpunt stamceltransplantatie bij zeer actieve RRMS. December 2022, bijlagenverruiming maart 2026. zinl.nl/documenten/2022/12/13/standpunt-stamceltransplantatie-bij-zeer-actieve-rrms
  2. 2. MS.nl. Stamceltherapie — aHSCT in Nederland. ms.nl/behandeling/stamceltherapie/stamceltherapie-ahsct-in-nederland
  3. 3. Nationaal Belgisch consensusprotocol autologe HSCT bij MS. Acta Neurologica Belgica. 2018 (met updates). Auteurs werkgroep: neurologen + hematologen UZ Leuven, UZ Gent, UZ Brussel, UZA, CHU Liège.
  4. 4. ECTRIMS/EAN Guideline on the pharmacological treatment of people with multiple sclerosis. 2023 update. doi:10.1177/13524585231200152
  5. 5. Amsterdam UMC. Behandeling van MS met stamceltherapie — patiënteninformatie. amsterdamumc.nl/nl/patienteninformatie/behandeling-van-ms-stamceltherapie
  6. 6. NVN patiënteninformatiebrief aHSCT. Juli 2023. neurologie.nl/wp-content/uploads/2023/07/aHSCT-patienten-informatiebrief-NVN-Juli-2023_definitief.pdf